Header Website 20160311

Stille cirkels

Enkele jaren geleden werd in Zwitserland een referendum georganiseerd over de vraag of er nog minaretten mochten worden gebouwd op moskeeën. Op het ogenblik van het referendum konden er in heel Zwitserland vier minaretten worden geteld. Een meerderheid van de Zwitsers stemde voor een verbod op bijkomende minaretten.

In maart 2015 hield Pegida, de beweging tegen islamisering van het Avondland, zijn eerste manifestatie in Antwerpen. De aanhangers van Pediga ijveren onder meer voor gesloten grenzen.

Uit mediaberichtgeving blijkt dat nogal wat mensen ongerust zijn over de toestroom van vluchtelingen in ons land. Wie in de buurt van opvangcentra woont, blijkt niet altijd even gelukkig met de gang van zaken.

Al deze voorbeelden maken alvast één ding duidelijk: een deel van de bevolking is ongerust, om niet te zeggen angstig, omwille van de (toenemende) aanwezigheid van moslims, vluchtelingen, vreemdelingen in onze samenleving. Angst voor bedreiging van de eigen identiteit. Angst dat men het materieel minder goed zal hebben. Angst voor de eigen veiligheid. Angst voor overlast. Angst voor het andere, het onbekende.

Schieten we iets op met het veroordelen van deze angst? Neen. Die angst is er. Hij is wat hij is. We kunnen alvast beginnen met accepteren dat de angst er is. Vervolgens kunnen wij ons twee vragen stellen: waar komt hij vandaan? Hoe kunnen we ermee omgaan? Het zijn vragen waar we wel even mee worstelen. Is er eigenlijk iemand die hierop een pasklaar antwoord heeft? Wellicht niet. Dit belet niet dat we op zoek kunnen gaan naar methodes die ons helpen het antwoord op al deze vragen te zoeken.

Een veelbelovende methode, die al duizenden jaren over de hele wereld wordt gehanteerd, is het cirkelgesprek. De kracht van deze methode komt er in wezen op neer dat zij ruimte, rust en stilte biedt. Meer zelfs: zij wordt gedragen door stilte. Wat houdt deze methode in? Zoals de naam al laat vermoeden, nemen mensen die voor een gezamenlijke uitdaging staan – bijvoorbeeld een conflict dat moet worden opgelost – letterlijk in een cirkel plaats om met elkaar in gesprek te gaan. Via zo’n cirkelgesprek – of een reeks van gesprekken – wordt getracht tot een diepgaande dialoog te komen. Als het goed gaat, ontstaat er verbinding tussen mensen. Tijdens een cirkelgesprek dienen enkele zeer eenvoudige regels te worden gerespecteerd. De belangrijkste is dat enkel wie een ‘praatstuk’ in de hand heeft, het woord mag voeren. De anderen luisteren en onderbreken niet. Een gespreksleider waakt erover dat deze regel wordt nageleefd. Het praatstuk kan worden doorgegeven aan iedereen die erom vraagt. Iedereen krijgt op die manier de gelegenheid om te vertellen wat hij of zij wil vertellen en is er zeker van dat hij of zij die gelegenheid effectief zal krijgen. Doordat anderen de verteller niet mogen onderbreken, worden ze uitgenodigd tot diepgaand luisteren. De rust wordt als het ware structureel ingebouwd. Een cirkelgesprek begint met een kleine openingsritueel. Dat kan van alles zijn: een inspirerende tekst die wordt voorgelezen, een stukje muziek, een moment van stilte, enz. Het openingsritueel is erop gericht om mensen de overstap te laten maken van het drukke leven van alledag naar de rust en de sereniteit van het cirkelgesprek. Zo’n ritueel kan ertoe leiden dat zij beter verbinding maken met zichzelf, meer gecentreerd geraken, gaan praten vanuit hun hart. Er is ook een ritueel voor het afsluiten van de cirkel. Vaak wordt dan dankbaarheid geuit.

Een cirkelgesprek kan leiden tot andere manieren van praten met elkaar. Doorleefde verhalen en wezenlijke bekommernissen krijgen niet alleen een plaats, maar kunnen ook door anderen worden ontvangen. Inclusie staat voorop: elke stem, elke mening, elk mens is welkom en wordt als betekenisvol aanzien. Dat is pluralisme in de volle betekenis van het woord. Via een cirkelgesprek kan zoiets als een 'lerend organisme' ontstaan. De betrokkenen leren van elkaars inzichten, waarden, manieren van in het leven staan. Dat is verrijkend, al kan het ook bedreigend zijn. Meestal werkt het transformerend: mensen veranderen tijdens het proces. Het kan daarbij gaan om verandering van inzichten, voorkeuren, de wijze van omgaan met elkaar, enz. Moeilijkheden en conflicten raken doorgaans opgelost als de mensen die ermee te maken hebben, veranderen.

Het cirkelgesprek is meer dan een techniek of een methode. Er schuilt een mens- en wereldbeeld achter. Mensen worden gezien als wezens met een potentieel aan positieve kwaliteiten en capaciteiten. De uitdaging ligt er in deze daadwerkelijk aan te wenden. En er wordt van uitgegaan dat mensen, ondanks de verschillen, op een diep niveau onderling met elkaar zijn verbonden.

De cirkel kan worden gezien als een metafoor voor gelijkheid en verbondenheid. De gelijkheid komt tot uiting doordat iedereen even ver van het middelpunt van de cirkel zit. Dit middelpunt zou symbool kunnen staan voor de op te lossen kwestie waar iedereen vanuit zijn of haar invalshoek naar kijkt, bijvoorbeeld het samenleven tussen mensen met een heel verschillende achtergrond in eenzelfde straat. Men zou het middelpunt ook kunnen zien als een bron van inspiratie, wijsheid, menselijkheid en redelijkheid. De verbondenheid wordt tastbaar, doordat iedereen op de omtrek van de cirkel zit.

Zou het interessant zijn cirkelgesprekken te organiseren tussen autochtonen en allochtonen, tussen wie hier al lang woont en wie naar Europa is gevlucht, tussen christenen, moslims, mensen van andere religieuze strekkingen, levensbeschouwingen en atheïsten? Wellicht wel, al is het een uitdaging en zijn er nogal wat obstakels. Voor wie hier nog niet lang is, kan de taal een barrière vormen. Voor nogal wat mensen kunnen diepgaande gesprekken, waarbij je jezelf bloot geeft, als bedreigend worden ervaren. We zijn het niet gewoon om zo met elkaar om te gaan. Sommigen zullen het een wollig gedoe vinden of zijn er helemaal niet aan toe om in dialoog te treden met wie op vele vlakken van hen verschilt. Er kan groepsdruk zijn om ver weg te blijven van een cirkelgesprek. Het is wat het is. Je kunt uiteindelijk niemand forceren om deel te nemen aan iets waar hij of zij zich niet comfortabel bij voelt. Dat neemt niet weg dat er ook mensen zullen zijn die wél bereid worden gevonden om in een cirkelgesprek te stappen. Ze kunnen het pionierswerk vervullen dat deze samenleving nodig heeft. Hoe meer voorbeelden er komen, hoe lager de drempel wordt voor wie aanvankelijk afwijzend of sceptisch is. Wie eraan deelnam, kan eigen ervaringen delen met wie er nog niet aan deelnam. Media kunnen aandacht besteden aan de genomen initiatieven. Vanuit politieke hoek kunnen die worden gesteund of zelfs georganiseerd. Dit alles kan iets zeer geleidelijk aan in beweging zetten. Het is als een desem die langzaam werkt.

Onze samenleving is superdivers geworden. Sommigen zien het als een zegen, anderen als een vloek, maar we kunnen het anders zijn van de ander niet meer ontlopen. Velen zijn bang voor het verlies van de eigen identiteit, de aantasting van de eigen waarden en normen, het moeten veranderen van de vertrouwde manier van leven. Maar wat is die eigen identiteit dan? Waarvoor willen we gaan en staan? Zijn we ons daar echt van bewust? En als die eigen identiteit zo sterk is, waarom zijn we dan zo bang om ze te verliezen? Waarom zou ze als sneeuw voor de zon moeten smelten als we worden geconfronteerd met het andere, het vreemde? Die eigen identiteit is wellicht veel minder sterk dan we graag geloven. Dat is geen schande. Het is een stuk van onze levensopgave bewust te ontdekken wie we werkelijk zijn en wat we werkelijk willen. Cirkelgesprekken kunnen ons daarbij helpen. De rust, ruimte en stilte die zij bieden nodigen ons uit om dichter bij onszelf te komen. Dank zij een goed cirkelgesprek kunnen wij ons beter open stellen voor de ander. De werkelijke ontmoeting met de ander laat ons toe de verschillen en de gelijkenissen met de ander goed te zien. Door de verschillen beseffen we beter wie we werkelijk zijn, wat onze waarden, idealen, behoeften en wensen zijn. Door de gelijkenissen ontdekken we wellicht dat we allemaal een gemeenschappelijke kern van menszijn hebben. Dat we allemaal op zoek zijn naar geluk, elk op zijn of haar manier.

Laat ons hopen dat stille cirkels zich als een lopend vuur over de samenleving verspreiden. Laat ons hopen dat de onderliggende stilte van de cirkel voor een cultuur van dialoog en ontmoeting kan zorgen. Wie weet kunnen cirkelgesprekken ons helpen om onze angst in de ogen te kijken en te accepteren. Dat is een eerste stap om angst te doen verdwijnen. Pas dan kunnen we verdere stappen zetten in de richting van meer openheid, wederzijds begrip en liefde.

prof. dr. Eric Lancksweerdt

hoofddocent universiteit Hasselt, praktijkassistent universiteit Antwerpen

 

NIEUWSBRIEF

Regelmatig informeert Waerbeke over de werking van de beweging. Schrijf u in op de nieuwsbrief en blijf op de hoogte!
Please wait

banner Waerbekehuis

Conferentie banner terugblik2017

... en activiteiten via UITdatabank